Zwolnienie lekarskie przedsiębiorcy a składki ZUS - co trzeba zapłacić za okres L4

Zwolnienie lekarskie a składki - które maleją za dni choroby?

Zasady wynikają z art. 18 ust. 9 i 10 ustawy systemowej. Za miesiąc, w którym przedsiębiorca był niezdolny do pracy i spełniał warunki do przyznania zasiłku, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie do liczby dni bez zasiłku.

Od tej samej podstawy liczy się wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne, więc maleją one razem. Inaczej jest ze składką zdrowotną. Zestawienie dla miesiąca choroby:

Zmniejszenie dotyczy wyłącznie dni, za które przysługuje zasiłek. Przepis wymaga spełnienia warunków do jego przyznania, a nie samego posiadania zwolnienia lekarskiego.

Kiedy podstawy się nie zmniejsza

Przedsiębiorca bez prawa do zasiłku nie zmniejsza podstawy i płaci składki społeczne za cały miesiąc. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy:

• nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
• nie minął jeszcze 90-dniowy okres wyczekiwania na zasiłek,
• w dniu powstania prawa do zasiłku miał zadłużenie ze składek powyżej 1% minimalnego wynagrodzenia, czyli 48,06 zł (stan na październik 2026 r.).

Okres wyczekiwania i wysokość świadczenia omawia tekst o tym, jak liczy się zasiłek chorobowy w działalności.

Składka zdrowotna zawsze w pełnej wysokości

Składkę na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorca opłaca zawsze w pełnej wysokości za cały miesiąc. Dotyczy to także miesiąca, w którym był niezdolny do pracy i pobierał zasiłek z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego. Ta składka nie zmniejsza się proporcjonalnie.

Nawet przy chorobie trwającej cały miesiąc składkę zdrowotną trzeba więc wykazać i zapłacić w zwykłym terminie. Jej wysokość nie zależy od liczby dni zwolnienia lekarskiego.

Zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje przedsiębiorcy bez względu na to, czy opłaca dobrowolną składkę chorobową, bo ubezpieczenie wypadkowe jest obowiązkowe. Świadczenia po zdarzeniu w pracy przybliża artykuł o tym, co przysługuje z ZUS po wypadku przy pracy.

Jak policzyć proporcję za miesiąc choroby?

Najniższą podstawę dzieli się przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca i mnoży przez liczbę dni bez zasiłku. Liczą się dni kalendarzowe, także soboty, niedziele i święta, bo zasiłek przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy.

Przykład dla miesiąca, który ma 30 dni:

1. przedsiębiorca ma zwolnienie lekarskie i prawo do zasiłku przez 10 dni,
2. dni bez zasiłku jest 20,
3. podstawa za ten miesiąc wynosi: najniższa podstawa x 20/30,
4. składki społeczne liczy się od tak obniżonej podstawy, a składkę zdrowotną w pełnej wysokości.

Ta sama choroba w miesiącu 31-dniowym daje proporcję 21/31, a w 28-dniowym lutym 18/28. Wynik trzeba więc liczyć zawsze dla konkretnego miesiąca.

Do dni bez zasiłku zalicza się także dni zwolnienia, za które zasiłek nie przysługuje, np. przypadające jeszcze w okresie wyczekiwania. Odejmuje się wyłącznie dni objęte zasiłkiem.

Zwolnienie na przełomie miesięcy

Zwolnienie obejmujące ostatnie 6 dni miesiąca liczącego 30 dni i pierwsze 8 dni kolejnego, 31-dniowego miesiąca, rozlicza się osobno dla każdego z nich. W pierwszym podstawa wynosi najniższa podstawa x 24/30, a w drugim x 23/31.

Zwolnienie lekarskie przez cały miesiąc

Gdy zasiłek przysługuje za wszystkie dni miesiąca, liczba dni bez zasiłku wynosi zero. Po proporcjonalnym zmniejszeniu podstawa składek na ubezpieczenia społeczne za taki miesiąc co do zasady spada więc do zera. Składkę zdrowotną nadal płaci się w całości.

Choroba nie tworzy przy tym luki w ubezpieczeniu. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu za okres opłacania składek uważa się także okres pobierania zasiłków (art. 14 ust. 3 ustawy systemowej).

Wyższa podstawa, preferencyjne składki i Mały ZUS Plus

Proporcjonalne zmniejszenie dotyczy najniższej podstawy wymiaru składek. Według art. 18 ust. 8a ustawy systemowej zadeklarowanie kwoty wyższej niż najniższa podstawa oznacza rezygnację z podstawy w kwocie najniższej. Ubezpieczony nie może skorygować takiej deklaracji za miesiąc, w którym wyższą kwotę zadeklarował.

Przedsiębiorca opłacający składki od wyższej podstawy powinien więc przed złożeniem deklaracji za miesiąc choroby ustalić w ZUS lub z księgowym, jaką kwotę wykazać. Błędnie wykazana podstawa wymaga później korekty i może oznaczać niedopłatę albo nadpłatę.

Przy preferencyjnych składkach w pierwszym okresie działalności oraz przy Małym ZUS Plus zasady ustalania podstawy są inne niż w pełnym ZUS. Rozliczenie miesiąca choroby w tych przypadkach najlepiej sprawdzić w ZUS lub z księgowym, zanim deklaracja zostanie wysłana.

Warto też pamiętać o drugiej stronie niższych składek. Zasiłek liczy się od podstawy składki chorobowej, więc przedsiębiorca opłacający składki od obniżonej podstawy otrzyma w razie choroby odpowiednio niższe świadczenie.

Termin płatności i zaległości w czasie choroby

Choroba nie przesuwa terminu płatności. Przedsiębiorca będący osobą fizyczną opłaca składki za dany miesiąc do 20. dnia następnego miesiąca, także za miesiąc spędzony na zwolnieniu lekarskim. Następnego dnia nieopłacona kwota staje się zaległością.

Od zaległości należą się odsetki za zwłokę w wysokości 10,5% w skali roku, ale nie nalicza się ich, jeżeli nie przekraczałyby 1% minimalnego wynagrodzenia, czyli 48,06 zł. Obie wartości podano według stanu na październik 2026 r.

Poważniejszy skutek dotyczy samego zasiłku. Jeżeli w dniu powstania prawa do świadczenia zadłużenie ze składek na ubezpieczenia społeczne przekracza ten próg, ZUS wstrzymuje wypłatę do czasu spłaty całości. Na uregulowanie długu przedsiębiorca ma 6 miesięcy.

Przed planowanym leczeniem warto więc sprawdzić saldo w eZUS. Zasady wstrzymania wypłaty i rolę umowy o raty przedstawia artykuł o tym, kiedy dług w ZUS wstrzymuje zasiłek.

Deklaracja za miesiąc choroby, korekta i nadpłata

Deklarację za miesiąc, w którym przedsiębiorca chorował, składa się w zwykłym terminie. Kłopot pojawia się, gdy zwolnienie przypada na koniec miesiąca albo prawo do zasiłku nie jest jeszcze potwierdzone w chwili rozliczenia.

Jeżeli składki zapłacono w pełnej wysokości, zanim ZUS przyznał zasiłek, po korekcie deklaracji może powstać nadpłata. ZUS zalicza ją z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a gdy ich brak - przyszłych, chyba że płatnik złoży wniosek o zwrot.

W drugą stronę też trzeba uważać. Gdy przedsiębiorca obniży składki, a ZUS ostatecznie odmówi zasiłku, powstanie niedopłata. Od niej należą się odsetki, a zaległość powyżej progu może wstrzymać wypłatę kolejnego świadczenia.

Bezpieczna kolejność działań przy rozliczaniu miesiąca choroby wygląda następująco:

1. ustalić, czy przysługuje zasiłek: dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, upływ okresu wyczekiwania, brak długu ponad próg,
2. policzyć dni zasiłku i dni bez zasiłku w danym miesiącu,
3. przeliczyć najniższą podstawę według proporcji,
4. wykazać składkę zdrowotną w pełnej kwocie,
5. zapłacić składki do 20. dnia następnego miesiąca,
6. po ewentualnej korekcie sprawdzić w eZUS, czy powstała nadpłata.

Skutki ewentualnej niedopłaty, w tym zasady naliczania odsetek, przedstawia tekst o tym, co oznacza wpłata składki po terminie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy na L4 przedsiębiorca musi płacić ZUS?

Tak, ale w mniejszym zakresie. Za dni, za które przysługuje zasiłek, najniższą podstawę składek na ubezpieczenia społeczne zmniejsza się proporcjonalnie, więc składki społeczne są niższe. Składkę zdrowotną płaci się w pełnej wysokości za cały miesiąc. Przedsiębiorca bez prawa do zasiłku, na przykład bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, opłaca składki tak jak w zwykłym miesiącu. Termin płatności się nie zmienia i przypada na 20. dzień następnego miesiąca.

Czy przy kilkudniowym zwolnieniu też można obniżyć składki?

Tak, jeżeli za te dni przysługuje zasiłek. Proporcja działa niezależnie od długości zwolnienia: najniższą podstawę dzieli się przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca i mnoży przez liczbę dni bez zasiłku. Przy krótkiej chorobie różnica w składkach jest niewielka, a rozliczenie wymaga uwagi, dlatego warto uzgodnić je z księgowym przed wysłaniem deklaracji.

Czy przedsiębiorca bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego zmniejsza składki na L4?

Co do zasady nie. Zmniejszenie najniższej podstawy przysługuje za dni, za które przedsiębiorca spełnia warunki do przyznania zasiłku. Bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego zasiłku chorobowego nie ma, więc składki społeczne płaci się za cały miesiąc. Inaczej może być po wypadku przy pracy, bo zasiłek wypłaca wtedy obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe. Rozliczenie takiego miesiąca warto potwierdzić w ZUS.

Co zrobić, gdy składki za miesiąc choroby zostały już zapłacone w całości?

Po przyznaniu zasiłku można skorygować deklarację i wykazać podstawę zmniejszoną proporcjonalnie. Powstała w ten sposób nadpłata nie przepada. ZUS zalicza ją z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a gdy ich brak - przyszłych. Płatnik, który woli odzyskać pieniądze, może złożyć wniosek o zwrot nadpłaty. Przed korektą warto upewnić się, że zasiłek został przyznany, bo inaczej powstanie niedopłata.

Czy składka zdrowotna jest niższa, gdy przedsiębiorca choruje przez cały miesiąc?

Nie. Składkę zdrowotną przedsiębiorca opłaca zawsze w pełnej wysokości za cały miesiąc, także gdy przez wszystkie dni był niezdolny do pracy i pobierał zasiłek z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego. Proporcjonalne zmniejszenie dotyczy tylko najniższej podstawy składek na ubezpieczenia społeczne. Składkę zdrowotną trzeba wykazać i opłacić w zwykłym terminie.