Opłacenie składki ZUS po terminie - skutki dla przedsiębiorcy i jego zasiłku

Składka opłacona po terminie a ubezpieczenie chorobowe - zmiana od 2022 r.

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną opłaca składki za dany miesiąc do 20. dnia następnego miesiąca (art. 47 ust. 1 ustawy systemowej). Następnego dnia należność staje się wymagalna, a każda późniejsza wpłata jest opłaceniem składki po terminie.

Inni płatnicy mają inne terminy. Płatnicy z osobowością prawną, np. spółka z o.o., opłacają składki do 15. dnia następnego miesiąca, a jednostki budżetowe do 5. dnia.

Do końca 2021 r. spóźnienie miało poważny skutek: powodowało ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Przepis, który to przewidywał, uchylono z dniem 1 stycznia 2022 r. Od tego dnia spóźniona wpłata nie kończy ubezpieczenia chorobowego.

Przedsiębiorca nie musi już prosić ZUS o zgodę na opłacenie składki po terminie, aby zachować ubezpieczenie. Ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nadal jest możliwe, ale z innych przyczyn, np. po wyrejestrowaniu się z ubezpieczenia albo po zakończeniu działalności.

Zaległość nie jest jednak obojętna. Ma trzy główne skutki:

• odsetki za zwłokę,
• możliwą dodatkową opłatę,
• wstrzymanie wypłaty zasiłku, gdy dług przekracza próg w dniu powstania prawa do świadczenia.

Odsetki za zwłokę i dodatkowa opłata

Od nieopłaconych w terminie składek należą się odsetki za zwłokę na zasadach z Ordynacji podatkowej (art. 23 ust. 1 ustawy systemowej). Stawka to suma 200% podstawowej stopy kredytu lombardowego NBP i 2 punktów procentowych, nie mniej jednak niż 8%.

Od 5 marca 2026 r. podstawowa stawka odsetek za zwłokę wynosi 10,5% w skali roku (stan na październik 2026 r.). Odsetki nalicza się za okres zwłoki, więc rosną z każdym dniem opóźnienia.

Przykład: składka przedsiębiorcy za marzec, płatna do 20 kwietnia, jeśli to dzień roboczy, staje się wymagalna następnego dnia. Od tego momentu trwa zwłoka, a kwota odsetek zwiększa się aż do dnia zapłaty.

Przy krótkim spóźnieniu i niewielkiej kwocie odsetki mogą w ogóle nie powstać. Zgodnie z art. 23 ust. 1a ustawy systemowej nie nalicza się ich, jeżeli ich wysokość nie przekraczałaby 1% minimalnego wynagrodzenia, czyli 48,06 zł (stan na październik 2026 r.).

Dodatkowa opłata

Przy nieopłaceniu składek ZUS może też wymierzyć dodatkową opłatę do wysokości 100% nieopłaconych składek (art. 24 ust. 1a ustawy systemowej). Robi to w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do sądu. To sankcja fakultatywna, więc nie jest stosowana automatycznie przy każdym spóźnieniu.

Kiedy spóźnienie blokuje zasiłek chorobowy?

Spóźniona składka nie odbiera prawa do zasiłku, ale zadłużenie może wstrzymać jego wypłatę. Zgodnie z art. 2a ustawy zasiłkowej zasiłek nie przysługuje, jeżeli w dniu powstania prawa do niego zadłużenie ze składek na ubezpieczenia społeczne przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia - do czasu spłaty całości.

Na spłatę jest 6 miesięcy od dnia powstania prawa do zasiłku, a po tym terminie prawo przedawnia się. Gdy dług zostanie spłacony w terminie, ZUS wypłaca zasiłek najpóźniej w ciągu 60 dni od spłaty.

Ta sama reguła dotyczy innych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w tym zasiłku macierzyńskiego. Liczy się stan konta w konkretnym dniu, dlatego przed planowanym leczeniem warto uregulować zaległości albo zawrzeć z ZUS umowę o raty.

Przykłady i wpływ umowy o raty przedstawia tekst o tym, kiedy ZUS wstrzymuje zasiłek z powodu długu.

Podobna reguła dotyczy świadczeń po wypadku przy pracy, z tą różnicą, że liczy się stan zadłużenia w dniu wypadku. Rodzaje tych świadczeń omawia artykuł o świadczeniach ZUS po wypadku przy pracy.

Dług w ZUS - co robić, gdy zaległość rośnie?

Pierwszym krokiem jest sprawdzenie salda w eZUS. Portal pokazuje stan bieżących rozliczeń, a przez niego można też złożyć wniosek o rozliczenie konta lub o zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek. Rozliczenie konta pozwala też wychwycić błędnie zaksięgowane wpłaty.

Gdy zaległość obejmuje kilka okresów i trudno ją spłacić od razu, warto rozważyć pomoc w oddłużaniu ZUS.

Ustawa systemowa przewiduje dwie podstawowe ulgi (art. 29). Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie ZUS może na wniosek dłużnika:

• odroczyć termin płatności należności,
• rozłożyć należność na raty.

Obie ulgi mają formę umowy, a ZUS uwzględnia możliwości płatnicze dłużnika. Od składek rozłożonych na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę od dnia następnego po wpływie wniosku.

ZUS ustala natomiast opłatę prolongacyjną według stawki z dnia zawarcia umowy. Wynosi ona 5,25% w skali roku (stan na październik 2026 r.), czyli połowę podstawowej stawki odsetek za zwłokę.

Wniosek o ulgę warto złożyć jak najwcześniej. Umowa wpływa też na przedawnienie: od dnia jej zawarcia bieg terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do terminu płatności odroczonej należności lub ostatniej raty.

Umowę trzeba wykonywać starannie. Niespłacenie rat w terminie sprawia, że pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami. Przy terminowych ratach i braku innych zaległości uznaje się natomiast, że płatnik nie ma zadłużenia, co chroni prawo do zasiłku.

W czasie spłaty trzeba też opłacać bieżące składki. Ich wysokość w miesiącu choroby bywa niższa, a zasady przedstawia artykuł o tym, jak rozliczyć składki za miesiąc zwolnienia lekarskiego.

Umorzenie zaległości jest możliwe tylko wyjątkowo, przy całkowitej nieściągalności, np. po zaprzestaniu działalności przy braku majątku. Dla składek na własne ubezpieczenia przedsiębiorcy przewidziano osobny tryb.

Ile spóźnienia i jaki skutek - zestawienie

Skutki zaległości narastają z czasem. Przed wszczęciem egzekucji ZUS przesyła upomnienie, a egzekucja administracyjna może ruszyć po upływie 7 dni od jego doręczenia, np. z rachunku bankowego. Koszty upomnienia obciążają dłużnika.

ZUS sam wystawia tytuł wykonawczy i nie potrzebuje do tego wyroku sądu. Dyrektor oddziału ZUS jako organ egzekucyjny może prowadzić egzekucję m.in.:

• z rachunków bankowych,
• z wynagrodzenia za pracę,
• z wierzytelności pieniężnych,
• ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Należności można też ściągać w egzekucji sądowej, przez komornika. Nieopłacone składki ZUS może ponadto potrącać ze świadczeń, które sam wypłaca.

Zestawienie najważniejszych etapów (kwoty i stawki według stanu na październik 2026 r.):

Pięcioletni termin przedawnienia z art. 24 ust. 4 ustawy systemowej nie biegnie jednak zawsze bez przerw. Zawieszają go m.in. umowa o raty i czynności egzekucyjne, o których dłużnik został zawiadomiony, a przerywa ogłoszenie upadłości.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jeden dzień spóźnienia ze składką ZUS ma jakieś skutki?

Składka staje się zaległa już następnego dnia po terminie płatności. Przy jednym dniu zwłoki odsetki zwykle nie przekraczają 1% minimalnego wynagrodzenia, czyli 48,06 zł (stan na październik 2026 r.), więc ZUS ich nie nalicza. Ubezpieczenie chorobowe trwa nadal. Problem pojawia się, jeśli właśnie wtedy powstanie prawo do zasiłku, a dług przekracza próg.

Czy po spóźnionej wpłacie trzeba ponownie zgłosić się do ubezpieczenia chorobowego?

Nie. Od 1 stycznia 2022 r. opłacenie składki po terminie nie powoduje ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, więc ponowne zgłoszenie nie jest potrzebne. Nie trzeba też składać wniosku o zgodę na opłacenie składki po terminie. Warto natomiast jak najszybciej uregulować zaległość, aby nie zablokowała wypłaty zasiłku. Od zaległości należą się też odsetki za zwłokę, o ile przekraczają próg 1% minimalnego wynagrodzenia.

Czy ZUS może umorzyć zaległe składki przedsiębiorcy?

Umorzenie jest możliwe tylko wyjątkowo. Ustawa systemowa dopuszcza je przy całkowitej nieściągalności należności, np. po zaprzestaniu działalności przy braku majątku, a dla składek na własne ubezpieczenia przedsiębiorcy przewiduje osobny tryb. Przy przejściowych kłopotach z płynnością realną drogą są raczej odroczenie terminu płatności albo rozłożenie długu na raty.

Czy wpłata części zaległości odblokuje zasiłek chorobowy?

Nie, jeżeli w dniu powstania prawa do zasiłku dług przekraczał próg. Zasiłek nie przysługuje do czasu spłaty całości zadłużenia, więc częściowa wpłata nie wystarczy, nawet gdy zmniejszy dług do kwoty niższej niż 48,06 zł (stan na październik 2026 r.). Inaczej ocenia się płatnika, który ma umowę o raty i płaci je terminowo.

Od kiedy liczy się 5 lat przedawnienia zaległej składki?

Należności z tytułu składek przedawniają się po 5 latach od dnia, w którym stały się wymagalne, czyli od dnia po terminie płatności. Przykładowo składka za marzec 2021 r. płatna do 20 kwietnia 2021 r. co do zasady przedawniła się w kwietniu 2026 r., o ile bieg terminu nie był zawieszony ani przerwany. Zawieszenie nie kasuje okresu, który już upłynął, a przerwanie powoduje liczenie terminu od nowa.