Zaniżone odszkodowanie za powódź - jak odzyskać brakującą kwotę?

Powódź czy zalanie - dlaczego definicja ma znaczenie?

W potocznym języku każda woda w domu to zalanie. W ubezpieczeniach to jednak różne zdarzenia losowe, a o tym, które zaszło, decydują definicje z ogólnych warunków ubezpieczenia (OWU). Powódź oznacza zwykle zalanie terenu wskutek podniesienia się poziomu wody w rzekach, jeziorach czy innych zbiornikach. Zalanie w rozumieniu OWU dotyczy najczęściej wody z instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej lub grzewczej, na przykład od sąsiada z góry.

Obok tych dwóch pojęć polisy wyróżniają też podtopienie przez wody gruntowe, deszcz nawalny i cofnięcie się ścieków z kanalizacji. Każde z tych ryzyk może mieć osobną definicję, limit odszkodowania i udział własny, a niektóre w ogóle nie są objęte ochroną. Zaniżone odszkodowanie za powódź bywa więc skutkiem nie tyle złej wyceny, ile zakwalifikowania zdarzenia do ryzyka z niższym limitem.

Dlatego pierwszym krokiem jest sprawdzenie, jak zdarzenie opisano w decyzji i czy odpowiada to rzeczywistym okolicznościom. Szkody wodne wynikające z awarii instalacji i odpowiedzialności sąsiadów opisujemy osobno w artykule o odszkodowaniu za zalanie mieszkania.

Jak sprawdzić kosztorys ubezpieczyciela?

Odszkodowanie dla powodzian z polisy mieszkaniowej lub ubezpieczenia budynku ustala się zwykle na podstawie kosztorysu sporządzonego po oględzinach. Kontrolę warto zacząć od porównania go z tym, co faktycznie zostało zniszczone. Najczęściej pomijane lub zaniżane pozycje to:

• skucie i ponowne położenie tynków do wysokości zawilgocenia, a nie tylko do linii wody,
• wymiana wylewek i izolacji podłóg, a nie samo położenie nowej wykładziny,
• osuszanie mechaniczne budynku, w tym wynajem osuszaczy i koszt energii,
• wymiana instalacji elektrycznej w strefie zalania,
• stolarka drzwiowa, zabudowy kuchenne i meble na wymiar,
• odgrzybianie, dezynfekcja i wywóz zniszczonych materiałów.

Warto też zwrócić uwagę na stawki robocizny i ceny materiałów. Kosztorys oparty na stawkach niższych od tych, za które da się realnie zlecić prace, prowadzi do odszkodowania, za które nie da się przeprowadzić remontu. Pomocne są oferty dwóch lub trzech wykonawców na ten sam zakres robót. Ogólne zasady oceny kosztorysów przy szkodach wodnych przybliża tekst o wycenie szkód po zalaniu mieszkania.

Wartość odtworzeniowa, rzeczywista i amortyzacja

Kodeks cywilny nie określa, według jakiej wartości ubezpieczyciel ma liczyć szkodę. Wymaga jedynie, by odszkodowanie nie przekraczało szkody (art. 824¹ § 1 KC) i mieściło się w sumie ubezpieczenia (art. 824 § 1 KC). Sposób wyceny wynika z umowy i OWU, dlatego ta sama szkoda w dwóch polisach może zostać rozliczona zupełnie inaczej.

Amortyzacja jest szczególnie odczuwalna przy wyposażeniu kuchni, podłogach i sprzęcie. Jeżeli polisa przewiduje rozliczenie w wartości odtworzeniowej, potrącenie zużycia bez wyraźnej podstawy w OWU jest podstawą do reklamacji.

Sprzęt, meble i ruchomości - co często wypada z wyceny?

Ruchomości domowe, czyli meble, sprzęt RTV i AGD, ubrania, narzędzia czy zapasy, są w polisie zwykle ujęte osobno od budynku. Mają własną sumę ubezpieczenia i często dodatkowe limity dla poszczególnych kategorii. Przy powodzi zniszczeniu ulega zazwyczaj duża część wyposażenia parteru i piwnic, dlatego spis ruchomości jest kluczowy.

Dobrze przygotowany spis zawiera nazwę przedmiotu, markę i model, przybliżoną datę zakupu, cenę oraz dowód posiadania, na przykład zdjęcie, fakturę, paragon, potwierdzenie przelewu lub zamówienia internetowego. Sprzęt elektroniczny, który po kontakcie z wodą pozornie działa, może ulec awarii po kilku tygodniach. Warto zlecić jego sprawdzenie w serwisie i dołączyć opinię do akt szkody.

Część OWU uzależnia ochronę mienia w piwnicach od przechowywania go na określonej wysokości nad podłogą. Taki warunek trzeba zweryfikować przed zaakceptowaniem odmowy co do rzeczy z piwnicy.

Tematykę sporów o wysokość wypłat po wielkich wodach, w tym po zniszczeniu domów, wyposażenia i budynków gospodarczych, porusza również poradnik o tym, jak otrzymać należne odszkodowanie za powódź. Zasady dochodzenia wartości zniszczonego wyposażenia są podobne jak przy odszkodowaniu za mienie po zalaniu.

Wilgoć i szkody, które ujawniają się później

Woda powodziowa wnika w mury, stropy i posadzki, a jej skutki często widać dopiero po tygodniach lub miesiącach: odpadający tynk, pleśń, pęcznienie podłóg, korozja instalacji, pęknięcia wynikające z osiadania gruntu. W pierwszym kosztorysie takie szkody są zwykle nieobecne, bo w dniu oględzin nie było ich widać.

Takie szkody zgłasza się ubezpieczycielowi jako dodatkowe w ramach tej samej sprawy, z dokumentacją zdjęciową i najlepiej z pomiarem wilgotności ścian. Warto przy tym pamiętać o terminie przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia. Wynosi on 3 lata, ale jego bieg przerywa zgłoszenie roszczenia i biegnie na nowo od doręczenia pisemnej decyzji ubezpieczyciela (art. 819 KC).

Przy dokumentowaniu wilgoci pomocna jest ekspertyza budowlana, która wskaże, jaki zakres prac jest konieczny: czy wystarczy osuszanie, czy potrzebna jest wymiana tynków, izolacji albo wylewek.

Akta szkody i własny rzeczoznawca

Ubezpieczyciel ma obowiązek udostępnić osobie zgłaszającej roszczenie informacje i dokumenty zebrane w celu ustalenia odpowiedzialności oraz wysokości świadczenia. Można żądać pisemnego potwierdzenia i kopii tych dokumentów na własny koszt, a na wniosek także w wersji elektronicznej (art. 29 ust. 6 i 7 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej).

W aktach znajduje się zwykle protokół oględzin, zdjęcia likwidatora, kosztorys oraz notatki o przyjętej kwalifikacji zdarzenia. Na tej podstawie można przygotować własną wycenę. Przy dużych szkodach warto zlecić ją rzeczoznawcy budowlanemu lub kosztorysantowi, który wskaże konkretne różnice w pozycjach, ilościach i stawkach.

Jeżeli ubezpieczyciel uznaje, że świadczenie przysługuje w innej wysokości niż zgłoszona, musi poinformować o tym na piśmie, wskazując okoliczności i podstawę prawną, wraz z pouczeniem o możliwości dochodzenia roszczeń w sądzie (art. 29 ust. 5 tej ustawy). Brak konkretnego uzasadnienia to dodatkowy argument w reklamacji.

Reklamacja, Rzecznik Finansowy i sąd

Odzyskiwanie odszkodowań za powódź zaczyna się od pisemnej reklamacji. Powinna zawierać numer szkody, wskazanie pozycji, z którymi się nie zgadzasz, żądaną kwotę i dowody: własny kosztorys, zdjęcia, spis ruchomości, opinie serwisu. Ubezpieczyciel odpowiada bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych sprawach, po wcześniejszym poinformowaniu o przyczynie opóźnienia, w ciągu 60 dni. Jeżeli nie dochowa terminu, reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta.

Po negatywnej odpowiedzi można złożyć wniosek do Rzecznika Finansowego o przeprowadzenie postępowania pozasądowego albo skierować sprawę do sądu. Sąd zwykle powołuje biegłego z zakresu budownictwa lub wyceny ruchomości, a jego opinia rozstrzyga o wysokości szkody.

Termin wypłaty świadczenia jest taki sam jak przy innych szkodach majątkowych: 30 dni od zgłoszenia, a w sprawach wymagających wyjaśnień 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienie było możliwe, z obowiązkiem wypłaty części bezspornej w pierwotnym terminie (art. 817 KC). Podobne mechanizmy sporów występują przy innych żywiołach, co opisujemy w artykule o tym, co zrobić przy odmowie wypłaty odszkodowania za pożar.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zasiłek lub pomoc publiczna dla powodzian zmniejsza odszkodowanie z polisy?

Odszkodowanie z umowy ubezpieczenia należy się na podstawie polisy, niezależnie od pomocy publicznej. Zasady łączenia obu źródeł wynikają jednak z przepisów o danej formie pomocy, które mogą uwzględniać otrzymane odszkodowanie, dlatego warto sprawdzić warunki konkretnego programu wsparcia.

Czy można wyrzucić zniszczone rzeczy przed wizytą likwidatora?

Rzeczy, które zagrażają zdrowiu, na przykład zawilgocone jedzenie czy materace z nieczystościami, często trzeba usunąć od razu. Przed wyrzuceniem warto je dokładnie sfotografować, spisać i w miarę możliwości uzgodnić z ubezpieczycielem. Większe przedmioty, takie jak sprzęt AGD, dobrze jest zachować do oględzin.

Czy ubezpieczenie od powodzi obejmuje piwnicę i garaż?

To zależy od OWU. Część polis wyłącza lub ogranicza ochronę mienia w pomieszczeniach poniżej poziomu gruntu albo stawia warunek przechowywania rzeczy na określonej wysokości nad podłogą. Garaż wolnostojący bywa objęty ochroną tylko wtedy, gdy wskazano go w polisie jako osobny budynek.

Czy ubezpieczyciel może żądać faktur za wszystkie zniszczone rzeczy?

Może prosić o dowody posiadania i wartości mienia, ale brak faktur nie przekreśla roszczenia. Wystarczą też zdjęcia sprzed szkody, instrukcje obsługi, gwarancje, wyciągi bankowe, potwierdzenia zamówień internetowych czy zeznania świadków. Przy starszych przedmiotach wartość ustala się zwykle na podstawie cen podobnych rzeczy.

Czy szkoda po podtopieniu z przepełnionej kanalizacji jest szkodą powodziową?

Nie zawsze. Wiele OWU odróżnia powódź od cofnięcia się wody lub ścieków z kanalizacji oraz od zalania przez opady atmosferyczne. Każde z tych zdarzeń może mieć inną definicję, limit i udział własny, dlatego o wysokości wypłaty decyduje to, jak zdarzenie zostało zakwalifikowane w decyzji.