Odszkodowanie od szpitala za złe leczenie lub zaniedbanie

Kiedy szpital odpowiada za złe leczenie?

Odszkodowanie od szpitala należy się wtedy, gdy pacjent doznał szkody na skutek działania lub zaniechania personelu, które było niezgodne z aktualną wiedzą medyczną albo z zasadami należytej staranności. Nie chodzi o każdy niepomyślny wynik leczenia. Medycyna nie gwarantuje wyleczenia, a powikłanie, które wystąpiło mimo prawidłowego postępowania, nie jest błędem.

Najczęstsze sytuacje, w których pacjenci dochodzą roszczeń, to:

• błędna lub spóźniona diagnoza, na przykład nierozpoznanie zawału, udaru czy złamania,
• błąd podczas zabiegu lub operacji,
• zaniedbanie w opiece, na przykład odleżyny, upadek niezabezpieczonego pacjenta, zbyt rzadka kontrola stanu zdrowia,
• zakażenie wynikające z nieprzestrzegania procedur sanitarnych,
• wypisanie pacjenta mimo wskazań do dalszej hospitalizacji,
• przeprowadzenie zabiegu bez ważnej zgody pacjenta.

Podstawą odpowiedzialności szpitala za personel jest art. 430 Kodeksu cywilnego. Kto powierza wykonanie czynności osobie, która przy tym podlega jego kierownictwu, odpowiada za szkodę wyrządzoną z jej winy. Szpital odpowiada więc na zasadzie ryzyka, ale pacjent musi wykazać zawinienie konkretnego lekarza, pielęgniarki czy ratownika. Nie trzeba przy tym wskazywać sprawcy z imienia i nazwiska, jeżeli wiadomo, że szkodę wyrządził ktoś z personelu. Obok tego szpital może odpowiadać na podstawie umowy (art. 471 i 474 KC), bo odpowiada za osoby, którymi posługuje się przy leczeniu.

Rodzaje błędów i ogólne zasady odpowiedzialności opisuje szerzej artykuł o odszkodowaniu za błąd medyczny.

Lekarz na kontrakcie - czy szpital też odpowiada?

Wielu lekarzy pracuje w szpitalach nie na umowie o pracę, lecz na kontrakcie w ramach własnej działalności. Szpitale próbują czasem na tej podstawie odsuwać od siebie odpowiedzialność. Sąd Najwyższy w wyroku z 26 stycznia 2011 r. (IV CSK 308/10) uznał jednak, że samodzielność zawodowa lekarza nie wyklucza podporządkowania w rozumieniu art. 430 KC. Lekarz wykonujący świadczenia w strukturze szpitala, według jego organizacji i harmonogramu, jest traktowany jak osoba działająca pod jego kierownictwem.

Dodatkowo ustawa o działalności leczniczej przewiduje, że przy umowie o udzielanie zamówienia na świadczenia zdrowotne szpital i lekarz przyjmujący zamówienie odpowiadają solidarnie za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń (art. 27 tej ustawy). Pacjent może więc skierować roszczenie do szpitala niezależnie od formy zatrudnienia lekarza.

Obowiązkowe OC szpitala

Podmioty lecznicze, w tym szpitale, mają obowiązek posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Minimalne sumy gwarancyjne określa rozporządzenie Ministra Finansów z 29 kwietnia 2019 r. i zależą one od rodzaju podmiotu. Dla szpitali są wyższe niż dla praktyk lekarskich czy przychodni.

W praktyce roszczenie zgłasza się szpitalowi, który przekazuje je ubezpieczycielowi, albo bezpośrednio ubezpieczycielowi OC szpitala. Postępowanie likwidacyjne przypomina to z innych szkód na osobie: ubezpieczyciel analizuje dokumentację, często zleca opinię lekarza orzecznika i przedstawia propozycję lub odmowę. Jeżeli odmówi albo zaproponuje kwotę, której pacjent nie akceptuje, pozostaje reklamacja i pozew przeciwko szpitalowi, a w procesie ubezpieczyciel może przystąpić do sprawy albo zostać pozwany razem ze szpitalem.

Suma gwarancyjna z rozporządzenia jest minimalna. Jeżeli roszczenie ją przekracza, za nadwyżkę odpowiada sam szpital.

Dokumentacja medyczna jako podstawa roszczenia

Sprawa o odszkodowanie od szpitala za złe leczenie opiera się przede wszystkim na dokumentacji medycznej. Z niej biegły sądowy odczytuje, co i kiedy zrobiono, jakie były wyniki badań i czy postępowanie odpowiadało standardom.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta szpital udostępnia dokumentację pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu lub osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta dokumentację mogą otrzymać osoby bliskie lub osoba upoważniona przez pacjenta za życia. Pierwsza kopia w żądanym zakresie jest dla pacjenta bezpłatna.

Warto zażądać kompletu dokumentów: historii choroby, kart obserwacji i gorączkowych, zleceń lekarskich, dokumentacji pielęgniarskiej, protokołów operacyjnych i znieczulenia, wyników badań wraz z opisami oraz karty informacyjnej. Braki w dokumentacji same w sobie mogą przemawiać na niekorzyść szpitala. Jak przygotować wniosek i co sprawdzić w otrzymanych kopiach, opisujemy w tekście o dokumentacji medycznej w sprawie o błąd medyczny.

Odszkodowanie od szpitala za zaniedbanie praw pacjenta

Nie każda krzywda pacjenta polega na uszkodzeniu ciała. Szpital może naruszyć jego prawa, na przykład prawo do informacji o stanie zdrowia, do wyrażenia zgody na zabieg, do intymności i poszanowania godności czy do dokumentacji medycznej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta w razie zawinionego naruszenia tych praw sąd może przyznać zadośćuczynienie pieniężne na podstawie art. 448 KC.

To roszczenie jest niezależne od odszkodowania za szkodę na zdrowiu. Można go dochodzić nawet wtedy, gdy samo leczenie przebiegło poprawnie, ale na przykład zabieg przeprowadzono bez należytej informacji o ryzyku. Przy naruszeniu prawa do umierania w spokoju i godności sąd może, na żądanie bliskich, zasądzić odpowiednią sumę na wskazany cel społeczny (art. 4 ust. 2).

Przykłady takich naruszeń i sposoby reagowania omawiamy w artykule o prawach pacjenta. Skargę na naruszenie praw pacjenta można też złożyć do Rzecznika Praw Pacjenta, choć postępowanie przed nim nie kończy się przyznaniem pieniędzy.

Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych czy pozew?

Od 6 września 2023 r. działa Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych, prowadzony przez Rzecznika Praw Pacjenta. Zastąpił dawny system pozasądowy: wojewódzkie komisje do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych zostały zlikwidowane z dniem 1 lipca 2024 r. Fundusz wypłaca świadczenia za zdarzenia medyczne przy świadczeniach finansowanych ze środków publicznych udzielanych w szpitalu, bez konieczności wykazywania winy konkretnej osoby.

Najważniejsza różnica dotyczy skutku. Zgodnie z art. 67zc ust. 2 ustawy o prawach pacjenta oświadczenie o przyjęciu świadczenia z Funduszu oznacza zrzeczenie się wszelkich roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie z tego zdarzenia w zakresie szkód ujawnionych do dnia złożenia wniosku. Fundusz jest więc szybszy i nie wymaga dowodu winy, ale kwoty są ograniczone. Przy poważnych skutkach, takich jak trwała niepełnosprawność czy utrata zdolności do pracy, pozew może pozwolić na dochodzenie pełnej kwoty, w tym renty, choć wymaga więcej czasu i dowodów.

Terminy na dochodzenie roszczeń

Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później niż 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 KC). Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może jednak skończyć się wcześniej niż 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej (§ 3). Jeżeli szkoda wynikła z przestępstwa, termin wynosi 20 lat od jego popełnienia (§ 2). U małoletnich przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż 2 lata od uzyskania pełnoletności (§ 4).

W sprawach medycznych moment dowiedzenia się o szkodzie bywa sporny, bo skutki błędu często ujawniają się stopniowo. Wniosek do Funduszu Kompensacyjnego ma krótszy termin: rok od dowiedzenia się o zakażeniu, uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci, ale nie dłużej niż 3 lata od zdarzenia. Szczegółowo o liczeniu terminów piszemy w artykule o przedawnieniu roszczeń za błąd medyczny.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można żądać odszkodowania od szpitala za zakażenie szpitalne?

Tak, jeżeli zakażenie wynikło z nieprzestrzegania procedur sanitarnych lub innych zaniedbań szpitala. W sądzie trzeba wykazać związek między pobytem w szpitalu a zakażeniem, zwykle na podstawie dokumentacji i opinii biegłego. Zakażenie jest też jednym ze zdarzeń medycznych, za które można wnioskować o świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.

Czy pacjent leczony prywatnie może skorzystać z Funduszu Kompensacyjnego?

Nie. Fundusz obejmuje zdarzenia przy świadczeniach finansowanych ze środków publicznych udzielanych w szpitalu. Przy leczeniu prywatnym, także w prywatnej części szpitala publicznego, pozostaje droga cywilna: roszczenie wobec placówki lub lekarza i ich ubezpieczyciela OC.

Czy wcześniejsza skarga do szpitala jest konieczna przed pozwem?

Nie jest obowiązkowa. W praktyce warto jednak najpierw wysłać do szpitala i jego ubezpieczyciela pisemne wezwanie do zapłaty z opisem zdarzenia i żądaniem. Odpowiedź pokazuje stanowisko placówki, a wezwanie ma znaczenie dla liczenia odsetek.

Czy rodzina zmarłego pacjenta może dochodzić odszkodowania od szpitala?

Tak. Najbliżsi członkowie rodziny mogą żądać zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, renty, odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej i zadośćuczynienia za krzywdę na podstawie art. 446 Kodeksu cywilnego. Mogą też złożyć wniosek do Funduszu Kompensacyjnego, jeżeli zdarzenie miało miejsce w szpitalu w ramach NFZ.

Czy lekarz może odpowiadać osobiście obok szpitala?

Tak, lekarz odpowiada na zasadzie winy za własne działanie lub zaniechanie. W praktyce pozwem obejmuje się jednak zwykle szpital, bo odpowiada on za swój personel, ma obowiązkowe ubezpieczenie OC i jest wypłacalny. Możliwe jest też pozwanie obu podmiotów razem.