Szkoda osobowa z OC sprawcy - czego można żądać od ubezpieczyciela?

Od kogo żądać pieniędzy po wypadku?

Szkoda osobowa, czyli szkoda na osobie, to wszystkie negatywne skutki uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia: zarówno te majątkowe (wydatki, utracone zarobki), jak i niemajątkowe (ból, cierpienie, utrata dotychczasowego stylu życia). Za wypadek komunikacyjny odpowiada sprawca, ale w praktyce odszkodowanie na osobie z OC sprawcy wypłaca jego ubezpieczyciel.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych poszkodowany może dochodzić roszczeń bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. Nie trzeba więc najpierw pozywać sprawcy ani czekać na wyrok karny, choć ustalenia z postępowania karnego bywają pomocne jako dowód.

Ubezpieczyciel odpowiada do wysokości sumy gwarancyjnej. Dla szkód na osobie wynosi ona nie mniej niż 29 876 400 zł na jedno zdarzenie, bez względu na liczbę poszkodowanych. W zdecydowanej większości spraw oznacza to, że limit polisy nie ogranicza należnego świadczenia.

Szkodę zgłasza się ubezpieczycielowi pojazdu sprawcy, podając numer polisy lub numer rejestracyjny pojazdu. Ogólny przebieg postępowania po zdarzeniu drogowym opisujemy w poradniku o tym, jak ubiegać się o odszkodowanie po wypadku komunikacyjnym.

Jakie roszczenia obejmuje szkoda na osobie?

Odszkodowania powypadkowe z OC sprawcy opierają się na przepisach Kodeksu cywilnego o naprawieniu szkody na osobie (art. 444-447 KC). Ubezpieczyciel sprawcy odpowiada w takim samym zakresie jak sprawca, dlatego katalog roszczeń jest szeroki, ale każde z nich trzeba udokumentować.

Roszczenia te można zgłaszać łącznie albo stopniowo, w miarę ujawniania się kolejnych kosztów. Jeżeli leczenie trwa, warto zastrzec w piśmie, że zgłoszenie nie wyczerpuje wszystkich roszczeń.

Koszty leczenia, rehabilitacji i opieki

Art. 444 § 1 KC stanowi, że naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia koszty. Do typowych należą:

• leczenie prywatne, gdy jest uzasadnione medycznie, na przykład z powodu terminów w publicznej służbie zdrowia,
• leki, opatrunki, sprzęt ortopedyczny i rehabilitacyjny,
• rehabilitacja, także długotrwała,
• dojazdy na wizyty i zabiegi, zarówno komunikacją, jak i własnym samochodem,
• opieka osób trzecich w okresie, gdy poszkodowany nie radzi sobie sam,
• odpowiednia dieta i przystosowanie mieszkania do niepełnosprawności.

Szczególnie ważna jest opieka sprawowana przez rodzinę. W uchwale siedmiu sędziów z 22 lipca 2020 r. (III CZP 31/19) Sąd Najwyższy potwierdził, że poszkodowany może żądać zwrotu kosztów opieki sprawowanej nieodpłatnie przez osoby bliskie. Nie trzeba więc wykazywać, że komuś za tę opiekę zapłacono. Zwykle wylicza się ją jako iloczyn liczby godzin i stawki, jaką pobiera opiekunka.

Na żądanie poszkodowanego zobowiązany powinien też wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę na przygotowanie do innego zawodu. Więcej o dokumentowaniu wydatków piszemy w artykule o zwrocie kosztów leczenia po wypadku.

Utracone dochody i renta

Jeżeli z powodu wypadku poszkodowany przebywał na zwolnieniu lekarskim, różnica między dotychczasowym wynagrodzeniem a otrzymanym zasiłkiem stanowi szkodę do naprawienia. Dotyczy to również utraconych dochodów z działalności gospodarczej, premii czy dodatkowych zleceń, jeśli da się je wykazać.

Gdy skutki wypadku są długotrwałe, zastosowanie ma art. 444 § 2 KC. Poszkodowany może żądać renty, jeżeli:

• utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej,
• zwiększyły się jego potrzeby, na przykład stała rehabilitacja lub opieka,
• zmniejszyły się jego widoki powodzenia na przyszłość.

Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, sąd może przyznać rentę tymczasową (art. 444 § 3 KC). Z ważnych powodów, zwłaszcza gdy jednorazowa kwota ułatwi poszkodowanemu wykonywanie nowego zawodu, można zamiast renty żądać odszkodowania jednorazowego (art. 447 KC). Szczegóły wyliczania tego świadczenia opisujemy w tekście o rencie po wypadku komunikacyjnym.

Zadośćuczynienie z OC sprawcy

Zadośćuczynienie z OC sprawcy to pieniężna rekompensata krzywdy: bólu, cierpienia, lęku, utraty sprawności i ograniczeń w życiu codziennym. Podstawą jest art. 445 § 1 KC, który pozwala przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego. Przepis nie podaje stawek ani tabel, więc wysokość ocenia się indywidualnie.

Liczą się między innymi rozmiar i trwałość obrażeń, długość i uciążliwość leczenia, wiek poszkodowanego, rokowania, wpływ na pracę, pasje i życie rodzinne. Tematykę roszczeń, jakie przysługują osobie poszkodowanej w wypadku, obejmuje też poradnik o tym, jak uzyskać odszkodowanie z OC sprawcy przy szkodzie na osobie.

Ubezpieczyciele często wyliczają zadośćuczynienie, mnożąc procent uszczerbku na zdrowiu przez przyjętą przez siebie kwotę. Tymczasem tabele uszczerbku z rozporządzenia wydanego do ustawy wypadkowej dotyczą świadczeń z ZUS i nie wiążą ubezpieczyciela OC. W orzecznictwie procent uszczerbku ma charakter pomocniczy i nie może być jedyną podstawą ustalenia zadośćuczynienia. Jak w praktyce ocenia się uszczerbek, wyjaśniamy w artykule o tym, jak ocenia się procent uszczerbku na zdrowiu.

Jeżeli propozycja ubezpieczyciela wydaje się zbyt niska w stosunku do krzywdy, można złożyć reklamację, wniosek do Rzecznika Finansowego lub pozew. Przyjęcie części świadczenia nie zamyka drogi do dochodzenia dopłaty, o ile nie podpisano ugody zrzekającej się dalszych roszczeń.

Czego mogą żądać najbliżsi poszkodowanego?

Jeżeli wypadek zakończył się śmiercią, roszczenia przechodzą na osoby najbliższe. Art. 446 KC przewiduje:

• zwrot kosztów leczenia i pogrzebu dla osoby, która je poniosła (§ 1),
• rentę dla osób, wobec których zmarły miał obowiązek alimentacyjny, oraz dla bliskich, którym dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania (§ 2),
• stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej (§ 3),
• zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (§ 4).

Nowością jest art. 446² KC. Pozwala on najbliższym członkom rodziny żądać zadośćuczynienia także wtedy, gdy poszkodowany przeżył, ale doznał ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, które uniemożliwia nawiązanie lub kontynuowanie więzi rodzinnej. Dotyczy to na przykład rodzin osób w stanie wegetatywnym lub z bardzo ciężkim uszkodzeniem mózgu. Więcej o roszczeniach rodziny po śmierci bliskiej osoby piszemy w tekście o zadośćuczynieniu dla bliskich po śmiertelnym wypadku.

Terminy wypłaty i przedawnienie

Ubezpieczyciel OC wypłaca odszkodowanie w ciągu 30 dni od złożenia zawiadomienia o szkodzie (art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Gdy w tym czasie nie da się wyjaśnić okoliczności, termin wynosi 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienie stało się możliwe, ale nie później niż 90 dni od zgłoszenia. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy ustalenie odpowiedzialności lub wysokości świadczenia zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. W terminie 30 dni ubezpieczyciel musi też pisemnie poinformować o przyczynach opóźnienia i wypłacić bezsporną część świadczenia.

Roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela OC przedawnia się tak jak roszczenie wobec sprawcy (art. 819 § 3 KC). Zgodnie z art. 442¹ KC są to co do zasady 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, na przykład z wypadku drogowego zakwalifikowanego jako przestępstwo, termin wynosi 20 lat od popełnienia przestępstwa. Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie, a w przypadku małoletniego nie wcześniej niż 2 lata od uzyskania pełnoletności.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pasażer samochodu sprawcy może żądać odszkodowania z OC tego pojazdu?

Tak. OC posiadacza pojazdu obejmuje szkody na osobie wyrządzone także pasażerom pojazdu sprawcy, w tym członkom jego rodziny. Pasażer zgłasza szkodę do ubezpieczyciela pojazdu, którym jechał, na tych samych zasadach co inni poszkodowani.

Czy niezapięte pasy bezpieczeństwa zmniejszają odszkodowanie?

Mogą. Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, na przykład jadąc bez pasów, odszkodowanie i zadośćuczynienie mogą zostać odpowiednio zmniejszone. Ubezpieczyciel musi jednak wykazać, że brak pasów rzeczywiście wpłynął na rozmiar obrażeń.

Czy można żądać pieniędzy na leczenie przed jego rozpoczęciem?

Tak. Na podstawie art. 444 § 1 KC poszkodowany może żądać z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia, a jeżeli stał się inwalidą, także na przygotowanie do innego zawodu. Warto przedstawić plan leczenia lub kosztorys zabiegu od lekarza albo placówki.

Czy wypłata z OC sprawcy wyklucza świadczenia z ZUS lub z własnej polisy NNW?

Nie. Świadczenia z ZUS i z dobrowolnego ubezpieczenia NNW mają inną podstawę niż odpowiedzialność sprawcy i co do zasady można je otrzymać niezależnie. Przy wyliczaniu utraconych dochodów lub renty ubezpieczyciel OC może jednak uwzględnić świadczenia, które częściowo pokrywają tę samą stratę, na przykład rentę z ZUS.

Czy sprawca bez ważnego OC oznacza brak odszkodowania?

Nie. Gdy sprawca nie miał obowiązkowego ubezpieczenia OC albo zbiegł z miejsca zdarzenia i nie został ustalony, szkody na osobie pokrywa Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Zgłoszenie składa się za pośrednictwem dowolnego zakładu ubezpieczeń oferującego OC komunikacyjne.