Błędy medyczne można klasyfikować na wiele sposobów - ze względu na etap postępowania medycznego, rodzaj naruszenia standardów lub osobę odpowiedzialna. Znajomość rodzajów błędów medycznych jest ważna przy ocenie, czy doszło do naruszenia w konkretnej sprawie, jaki personel ponosi odpowiedzialność i jakie dowody będą niezbędne. W polskim orzecznictwie ukształtował się podział na kilka podstawowych kategorii.
Błąd diagnostyczny
Błąd diagnostyczny to nieprawidłowość na etapie rozpoznawania choroby. Może polegać na:
- postawieniu błędnej diagnozy (np. rozpoznaniu niestrawności zamiast zawału serca)
- nierozpoznaniu choroby mimo obecności charakterystycznych objawów
- zbyt późnym rozpoznaniu (np. przeoczenie nowotworu przez kilka lat)
- zaniechaniu niezbędnych badań diagnostycznych
- błędnej interpretacji wyników badań (np. RTG, laboratoryjnych)
Błędy diagnostyczne są najczęstszym rodzajem błędów medycznych - stanowią ok. 40-50% wszystkich spraw sądowych. Wynika to z faktu, że diagnostyka jest podstawą całego postępowania terapeutycznego - błędna diagnoza prowadzi zazwyczaj do błędnego leczenia.
Przykład z orzecznictwa: Sąd Apelacyjny w Warszawie (sygn. I ACa 1232/18) orzekł błąd diagnostyczny polegający na przeoczeniu nowotworu jelita grubego widocznego w badaniu kolonoskopowym. Opóźnienie rozpoznania o blisko rok spowodowało przejście choroby do stadium zaawansowanego. Zasądzone zadośćuczynienie wyniosło 350 000 zł.
Błąd terapeutyczny
Błąd terapeutyczny dotyczy etapu leczenia - po postawieniu diagnozy (która może być prawidłowa). Może polegać na:
- zastosowaniu błędnej metody leczenia
- podaniu błędnego leku lub jego dawki
- zastosowaniu leku, na który pacjent jest uczulony (gdy informacja była dostępna w dokumentacji)
- zaniechaniu koniecznego leczenia lub zabronionej interwencji
- przeprowadzeniu zbędnej operacji
Błąd terapeutyczny bywa trudniejszy do udowodnienia niż techniczny, bo wymaga wykazania, że wybrana metoda leczenia nie odpowiadała aktualnym standardom - a standardy leczenia bywają przedmiotem sporu nawet wśród specjalistów.
Błąd techniczny - operacyjny
Błąd techniczny dotyczy nieprawidłowego wykonania samej procedury medycznej - nawet jeśli diagnoza i plan leczenia były prawidłowe. Najczęściej spotykane błędy techniczne to:
- uszkodzenie zdrowych tkanek lub narządów podczas operacji
- pozostawienie ciała obcego (serwetki, narzędzia chirurgicznego) w jamie ciała
- operacja na błędnej kończynie lub błędnym segmencie kręgosłupa
- nieprawidłowe przeprowadzenie znieczulenia ogólnego lub regionalnego
- błędne założenie szwów lub drenów
Pozostawienie ciała obcego w organizmie jest szczególnym rodzajem błędu, przy którym odpowiedzialność jest prawie bezsporna - trudno argumentować, że zostawienie serwetki chirurgicznej w jamie brzusznej jest zgodne ze sztuką lekarską. Tego typu błędy bywają podstawą najwyższych wyroków sądowych.
Błąd organizacyjny
Błąd organizacyjny wynika z wadliwego funkcjonowania podmiotu leczniczego jako instytucji i niekoniecznie jest bezpośrednio związany z działaniem konkretnego lekarza. Obejmuje:
- niedostateczna obsadę personalna dyżuru (zbyt mało lekarzy lub pielęgniarek)
- brak niezbędnego sprzętu lub leków
- nieprawidłowe zarządzanie dokumentacja medyczna
- brak właściwego nadzoru nad mniej doświadczonymi pracownikami
- niesprawność systemów informatycznych odpowiadających za dokumentację i komunikację
Za błąd organizacyjny odpowiada podmiot leczniczy jako instytucją - szpital lub przychodnia - na podstawie art. 430 Kodeksu cywilnego (odpowiedzialność przełożonego za działania podwładnych). Odpowiedzialność ta jest niezależna od winy konkretnego pracownika.
Błąd informacyjny - naruszenie prawa do świadomej zgody
Błąd informacyjny to szczególną kategoria, która polega nie na nieprawidłowym wykonaniu czynności medycznej, ale na naruszeniu obowiązku informacyjnego lekarza. Może polegać na:
- przeprowadzeniu zabiegu bez uzyskania świadomej zgody pacjenta
- nieinformowaniu pacjenta o istotnym ryzyku związanym z zabiegiem
- nieinformowaniu o możliwych metodach alternatywnych
- zatajeniu istotnych informacji o stanie zdrowia
Błąd informacyjny może być podstawą do odszkodowania nawet wtedy, gdy sam zabieg przebiegł prawidłowo - jeśli pacjent dokonał zgody bez pełnej wiedzy o ryzyku, a ryzyko się zmaterializowało, może dochodzić rekompensaty za "utratę szansy" na podjęcie innej decyzji.
Kto odpowiada za poszczególne rodzaje błędów
Odpowiedzialność za błąd medyczny może spoczywać na różnych podmiotach, w zależności od rodzaju błędu:
| Rodzaj błędu | Odpowiada bezpośrednio | Odpowiada instytucja |
|---|---|---|
| Diagnostyczny | Lekarz diagnozujący | Tak (szpital/przychodnia) |
| Terapeutyczny | Lekarz prowadzący | Tak |
| Techniczny | Operator/chirurg | Tak |
| Organizacyjny | Kierownictwo oddziału | Tak (przede wszystkim) |
| Informacyjny | Lekarz prowadzący | Tak |
Ważne: nawet jeśli zidentyfikujesz konkretnego lekarza odpowiedzialnego za błąd, w praktyce pozew najczęściej kieruje się przeciwko podmiotowi leczniczemu (szpitalowi lub przychodni), bo ma on większe możliwości finansowe i zazwyczaj posada ubezpieczenie OC. Dokładny opis ścieżek dochodzenia roszczeń za błąd medyczny znajdziesz w artykule odszkodowanie za błąd medyczny.